Ευκαιρίες και προκλήσεις στην εκπαίδευση στελεχών επιχειρήσεων
ΑΦΙΕΡΩΜΑ - Εκπαίδευση και Τεχνητή Νοημοσύνη
Του KLAS ERIC SODERQUIST,
Καθηγητή Διοίκησης Καινοτομίας και Γνώσης του ΟΠΑ και Διευθυντή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος ΜΒΑ International
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αναδιαμορφώνει τις αρμοδιότητες των στελεχών, αυτοματοποιώντας εργασίες ρουτίνας και επιτρέποντάς τους να επικεντρωθούν σε δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, όπως η επίλυση προβλημάτων και η στρατηγική κρίση. Παράλληλα, αλλάζει ριζικά το πώς αντιλαμβανόμαστε τη διά βίου μάθηση των στελεχών. Τα εν ενεργεία στελέχη επιστρέφουν στην αίθουσα διδασκαλίας όχι απλώς για να μάθουν νέα ψηφιακά εργαλεία, αλλά για να επανεξετάσουν πώς ηγούνται, λαμβάνουν αποφάσεις και δημιουργούν αξία στην εποχή της ΤΝ. Οι πρόσφατες διεθνείς εξελίξεις, σε συνδυασμό με την εμπειρία μας από το MBA International του ΟΠΑ, δείχνουν ότι αυτός ο μετασχηματισμός έχει ήδη ξεκινήσει.
Η ΤΝ αλλάζει τους κανόνες της μάθησης
Όπως υπογραμμίζει ο M. Hoffmann, Καθηγητής του Harvard Business School, αναμέ-νεται όλο και περισσότερο από τα στελέχη να εργάζονται αυτό-νομα, σε διαρκή αλληλεπίδραση με την ΤΝ, να ανασχεδιάζουν διαδικασίες και να ηγούνται οργανισμών που αξιοποιούν εντατικά την ΤΝ. Συνεπώς, οι σχολές διοίκησης επιχειρήσεων καλούνται να επανεξετάσουν τι και πώς διδάσκουν. Η ΤΝ μπορεί να προσφέρει εναλλακτικές οπτικές και να υποστηρίξει ρεαλιστικές προσομοιώσεις, δημιουργώντας πλουσιότερες μαθησιακές εμπειρίες. Ωστόσο, οι δυνατότητες αυτές ενέχουν και κινδύνους. Το περιεχόμενο που παράγει η ΤΝ διακρίνεται όλο και δυσκολότερα από το ανθρώπινο, ενώ οι εκπαιδευόμενοι δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν μεροληψίες και ανεπαρκή τεκμηρίωση. Παράλληλα, τα Πανεπιστήμια δεν μπορούν να εκπέμπουν αντιφατικά μηνύματα, αποθαρρύνοντας τη χρήση της ΤΝ όταν οι εργοδότες απαιτούν την επαγγελματική αξιοποίηση της. Αντιθέτως, πρέπει να ανασχεδιάζουν τη διδασκαλία και την επιμόρφωση των διδασκόντων, ενσωματώνοντας την ΤΝ και διαφυλάσσοντας ταυτόχρονα την κριτική σκέψη και την ορθή κρίση - στοιχεία που αναδεικνύει και ο Καθηγητής Μ. Ιακωβίδης σε πρόσφατο άρθρο του, που δημοσιεύτηκε στο London Business School.
Ενσωματώνοντας την ΤΝ στην εκπαίδευση στελεχών
Στο MBA International του ΟΠΑ προσεγγίζουμε την ΤΝ σε τρεις διαστάσεις. Πρώτον, την ΤΝ στη διδασκαλία: πώς οι διδάσκοντες την αξιοποιούν για να εμπλουτίσουν την εμπειρία στην τάξη. Δεύτερον, την ΤΝ στο περιεχόμενο των μαθημάτων: με ποιον τρόπο αλλάζει όσα χρειάζεται να γνωρίζουν τα εν ενεργεία στελέχη. Τρίτον, την ΤΝ ως εργαλείο μελέτης: πώς οι συμμετέχοντες την αξιοποιούν, ατομικά και ομαδικά, ώστε να ενισχύεται και όχι να υποκαθίσταται η αυτόνομη σκέψη.
Στο μάθημά μου στη Διοίκηση Λειτουργιών, οι συμμετέχοντες κατέγραψαν, μέσω ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, λειτουργικές προ-κλήσεις από τους οργανισμούς τους. Χρησιμοποίησα ΤΝ για να εντοπίσω κοινά θέματα και δια-φορές και να δημιουργήσω μια «Έκθεση Συλλογικής Μάθησης» (Peer Learning Report) που διανεμήθηκε στην τάξη. Η ΤΝ μετέτρεψε ατομικούς προβληματισμούς σε συλλογική γνώση, λειτουργώντας ως εταίρος μάθησης. Στο
μάθημα Διεθνές Επιχειρείν, αντιστρέψαμε τη λογική της μελέτης περίπτωσης: η ΤΝ παρήγαγε αρχικά την ανάλυση και οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να εντοπίσουν αδυναμίες και να βελτιώσουν τη λύση. Η έμφαση μετατοπίστηκε από την παραγωγή κειμένου στην άσκηση κρίσης, με την ΤΝ να γίνεται η ίδια αντικείμενο κριτικής. Τέλος, στη Διοίκηση Έργων, ομάδες χρησιμοποίησαν διαφορετικά συστήματα ΤΝ για το ίδιο επιχειρηματικό πρόβλημα, συγκρίνοντας και αξιολογώντας τις λύσεις με βάση τη δική τους επαγγελματική εμπειρία. Εδώ, η ΤΝ λειτούργησε ως καταλύτης συνεργατικής μάθησης.
Τρεις βασικές αρχές
Τα παραδείγματα αυτά αναδεικνύουν συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Πρώτον, η ΤΝ δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως πρόβλημα ακαδημαϊκής δεοντολογίας, αλλά ως ευκαιρία για την ενίσχυση της μάθησης και των επαγγελματικών ικανοτήτων των συμμετεχόντων. Δεύτερον, η αξιολόγηση πρέπει να μετατοπιστεί από την ανίχνευση της χρήσης ΤΝ στη διαπίστωση ότι η ουσιαστική κατανόηση έχει ενισχυθεί και όχι αποδυναμωθεί από τη χρήση της. Τέλος, η ΤΝ δεν πρέπει να
περιορίζεται σε λίγα εξειδικευμένα μαθήματα. Οι διδάσκοντες οφείλουν να ανανεώνουν και να προσαρμόζουν τακτικά τόσο το περιεχόμενο κάθε γνωστικού αντικειμένου όσο και τον τρόπο διδασκαλίας και αξιολόγησής του. Συνοψίζοντας, η ΤΝ πρέπει να ενισχύει τη μάθηση, αλλά ποτέ να μην την υποκαθιστά. Η κριτική σκέψη, η κρίση στη λήψη διοικητικών αποφάσεων και η ουσιαστική κατανόηση και υποστήριξη του παραγόμενου έργου παραμένουν οι ακρογωνιαίοι λίθοι της αξιολόγησης.
Συμπερασματικά
Η πραγματική πρόκληση της ΤΝ δεν είναι τεχνολογική αλλά εκπαιδευτική. Η ΤΝ αλλάζει την εκπαίδευση στελεχών, καθώς αμφισβητεί παγιωμένες αντιλήψεις για τη μάθηση, την τεχνογνωσία και την αξιολόγηση. Για τα στελέχη, η μάθηση δεν τελειώνει με το μάθημα. Νέες ιδέες μπορούν να δοκιμαστούν άμεσα στους οργανισμούς τους και να επιστρέψουν στην τάξη για αναστοχασμό και συζήτηση. Η ΤΝ μπορεί έτσι να μετατρέψει την εκπαίδευση στελεχών σε μια συνεχή διαδικασία κοινής μάθησης, συνδέοντας ακόμη στενότερα την αίθουσα διδασκαλίας με την επαγγελματική πράξη.
